Bias kan je je leven kosten

Over het gevaar van eurocentrisme in reacties op Trumps acties in Venezuela

Samenvatting

Zonder de erkenning van Maduro's mensenrechtenschendingen, zijn de reacties op Trumps acties in Venezuela eurocentrisch en voor Trump is dat juist ideaal.

Trump en iedere leider met dezelfde stijl van minachting van mensenrechten rekent op onze biases. Trump en alle Trump-achtigen rekenen erop dat we pas opletten wanneer het gevaar onze eigen kant op komt. Dat we pas opletten als het internationaal recht al is uitgekleed, als de democratie van binnenuit al is afgebroken.

In dit artikel leg ik uit wat er eurocentrisch is aan veel reacties op de gebeurtenissen in Venzuela en waarom het gevaarlijk is.

Er zijn de afgelopen weken legio artikelen en meningen verschenen naar aanleiding van de gevangenneming van Maduro door de Verenigde Staten. Veruit de meesten gaan over het afbrokkelen en schofferen van het internationaal recht en over hoe gevaarlijk dat is. Die constatering is correct en de angst voor de gevolgen is volkomen terecht. Én wanneer deze niet gepaard gaan met de erkenning van het leed dat geleden is door Venezolanen onder Maduro en hún zorgen over de toekomst, zijn deze constatering en angst eurocentrisch. Trumps dreiging richting Groenland en Denemarken is ook een veelbesproken onderwerp; volkomen terecht en correct. Én ook daar geldt; zonder erkenning van de koloniale geschiedenis van Denemarken in Groenland, blijft het een eurocentrisch narratief. 

We doen hier niet alleen de Venezolanen en Inuit in Groenland te kort, maar ook onszelf. En ja; dat kan levens kosten. Jan Pronk deed in Trouw vorige week een zeer terechte oproep om het internationaal recht te herijken. Ik waardeer niet alleen de oproep, maar ook dat hij daarbij zijn intenties duidelijk benoemt: ‘Niet uit nostalgie, maar uit eigenbelang.’ Voordat we verder gaan met de belangrijke discussie over de hervorming van het internationaal recht, staat ons namelijk nog ander werk te doen: kunnen wij als Nederland, van links tot rechts, erkennen dat het internationaal recht vanaf haar ontstaan voor heel veel mensen keihard gefaald heeft? 

Voor Congolezen, voor Soedanezen, voor Syriërs, voor Palestijnen, voor Irakezen, voor Iraniërs en voor nog veel meer mensen, teveel om te benoemen.

In ieder geval geldt dit ook voor de Venezolanen en pas op het moment dat het falen van het internationaal recht in hun context een functie krijgt in politieke agenda’s is de spotlight hun kant op gekomen. Voor hen is dit geen plotseling falen van internationaal recht, maar gecontinueerd falen van internationaal recht in een andere vorm. Nu er eindelijk aandacht is voor hun leed, hebben we het bijna alleen nog maar over hun toekomstige leed en niet over alles dat er achter hen ligt. Beiden zouden genoemd moeten worden en ze zijn bovendien met elkaar verbonden.



Gelukkig zijn er mensen op de bres gesprongen voor het Internationaal recht in de context van Palestina, maar voor velen ging het nieuws over ICC leden die werden gesanctioneerd door de VS in deze context als een zuchtje voorbij. Eerder gebeurde dit ook al naar aanleiding van onderzoek naar handelen in Afghanistan, maar weinigen zullen zich dit kunnen herinneren. Palestijnen (en Afghanen) hebben nooit veel gehad aan het internationaal recht, het heeft hen vaak tegen gewerkt en hun leed is langdurig genormaliseerd. Op het moment dat het niveau van hun leed wordt opgeschroefd, zijn sommigen gelukkig daarover verontwaardigd, maar weinigen zien verhoogde intensivering van schendingen van het recht in die context ook als een gevaar voor onszelf.

In november werd zelfs een VN resolutie – die de voortgaande genocide in stand houdt – bejubeld door de internationale gemeenschap. Nu we inzien dat we zelf ook van deze ontwikkelingen te vrezen hebben, nu eindelijk tot Nederland doordringt dat Trump niet alleen Palestijnen en Oekraïners maar álle mensen minacht en dus ook ons, zouden we bijna de mensen vergeten, waar de discussie om zou moeten draaien.

Persoonlijk vind ik dat het erkennen van menselijk leed intrinsieke waarde heeft. Bovendien levert het negeren ervan dubbel trauma op. Het is echter ook gevaarlijk; ten eerste voor de Venezolanen, maar ook voor onszelf. Voorlopig wordt Maduro’s regime nog niet echt ontmanteld. Er worden weliswaar politieke gevangenen vrijgelaten (aantallen zijn onduidelijk), maar er zijn ook nog steeds berichten van mensen die worden opgepakt. Het is niet ondenkbaar dat de Venezolanen straks last hebben van zowel een autocratisch regime en een imperialist, die samen onder één hoedje spelen. In de VS zelf hebben de Venezolanen in de diaspora ook nog te vrezen van ICE en het bizarre systeem van geweld, detentie en deportatie dat Trump aan het uitbouwen is.

Er zijn echter ook redenen voor onszelf om ons van bias te ontdoen en om ons het geleden leed van de Venezolanen onder Maduro aan te trekken. Ja, ik ga met eurocentrische argumenten, je proberen te overtuigen dat we minder eurocentrisch moeten zijn. Zonder het volledige plaatje, zonder onze eigen zwakke plekken te kennen, zullen Trump en andere autocraten ons altijd een stap voor zijn.

Het geleden leed van Venezolanen onder Maduro laat zien dat het internationaal recht weinig voor mensen kan doen, die door een binnenlandse leider worden onderdrukt. Het geval van Venezuela laat ook zien hoe een democratie van binnenuit kan worden vernietigd onder toeziend oog van de internationale gemeenschap. Gezien de vele antidemocratische krachten die ook op ons continent en in ons land aanwezig zijn, lijkt het me nuttig daarvan te leren. Ook in Nederland worden steeds vaker wetten aangenomen die de democratie verzwakken.

Amnesty International deelt haar pagina over hoe mensenrechten in Nederland onder druk staan op in maar liefst zes verschillende onderwerpen. Het is belangrijk dat we daartegen in actie komen; of het nu gaat om de nieuwe asielwetten, de pogingen het demonstratierecht af te breken, het verbieden van antifa, etc. En als je bij al die wetten nog denkt ‘ach, zo’n vaart zal het niet lopen’ of ‘dat betreft maar een klein groepje mensen’; het is precies de bedoeling van de Trumps van deze wereld dat we dat denken.

Het afbreken van het recht dat Trump op zowel nationaal als internationaal niveau doet, begint bij de rechten van kleine groepen; van minderheden waar sommigen zich misschien om bekommeren, maar waarbij de ruime meerderheid van zowel de Amerikanen zelf als hun politieke bondgenoten zullen denken ‘tja niet best, maar het zal zo’n vaart niet lopen, het zal ons niet treffen’. Internationaal zijn Palestijnen, Afghanen, Oekraïners, en anderen, nationaal zijn het ongedocumenteerde mensen, transgenders en ook daar komen steeds meer groepen bij. Naar aanleiding van de moord op Renée Good, ontstond er massale verontwaardiging. In 2025 werden door ICE al 32 mensen vermoord. De verontwaardigde reactie is dus te laat, omdat het geweld tegen mannen van kleur in de VS genormaliseerd is en geen verontwaardiging meer wekt.

We moeten het complete plaatje blijven zien en zorgen dat we reageren op het fascisme vóórdat het ons bestuurt. Dat kan alleen als we ons erin blijven oefenen onszelf van bias te ontdoen en verontwaardigd te zijn bij ieder slachtoffer, vooral de vroege slachtoffers, die vaak minder dicht bij onze eigen identiteit of ideologie staan.

We moeten hameren op het feit dat mensenrechten altijd en voor iedereen moeten gelden. Dat betekent ook dat we naast het koesteren van de goede kanten van het internationaal recht, we ook de fouten ervan moeten erkennen en ze actief gaan bestrijden. Ook of zelfs juist de fouten, waar we zelf misschien wel van geprofiteerd hebben in het verleden. 

Dus: kunnen we het geleden leed van Venezolanen erkennen in de artikelen die we over hen schrijven? Kunnen we hen in hun diversiteit aan het woord laten in onze kranten en andere media over hun verleden en over hun toekomst?

Kunnen we erkennen dat we onder het internationaal recht - waaronder wij ons lang beschermd hebben gevoeld - ook medeplichtig zijn geweest aan imperialistische interventies, mensenrechtenschendingen én genocide. Velen doen dit gelukkig al, wat ik enorm waardeer. Erken daarbij ook dat de angst die wij nu ervaren, voor de Venezolanen en vele andere volkeren ter wereld al decennialang realiteit is. Zij hebben niet de bescherming ervaren die wij kennen en waarvan we nu – gelukkig dat wel – inzien dat we die aan het verliezen zijn. 

En als het dan alsnog niet lukt om de fascisten te stoppen, dan hebben we in ieder geval het minste gedaan dat we konden doen:

medemenselijkheid tonen.

Ik sta op de schouders van reuzen, op die van mensen die mij andere perspectieven geven. Deze woorden zijn volledig van mij, maar ik ben dankbaarheid verschuldigd aan mensen uit Venezuela, Palestina en Syrië voor hun leiderschap in denken in het creëren van dit betoog.

In toevoeging op dit artikel, een aantal updates over reacties van de Nederlandse politiek:

Op dinsdag 20 januari werd in de Tweede Kamer over verschillende moties rondom Venezuela gestemd in de Tweede Kamer.
Twee daarvan zijn opvallend:

Een op een negatieve manier: een motie om de inval van de VS in Venezuela te veroordelen werd verworpen. Het doet mij ernstig vrezen voor hoe de partijen die een coalitie aan het vormen zijn tegen het internationaal recht aankijken (VVD, D66 en CDA stemden allemaal tegen). Het maakt het des te belangrijker dat iedereen, die het internationaal recht wel belangrijk vindt, kritisch blijft kijken en verontwaardiging uit over schendingen ervan.

En een op een positieve manier: een motie om in te zetten op vrijlating van politieke gevangenen in Venezuela werd aangenomen:

‘...verzoekt het kabinet zich actief te blijven inzetten voor de onmiddellijke vrijlating van alle in Venezuela vastgezette politieke gevangenen, aan te dringen op het opschorten van alle rechtszaken tegen hen, en te blijven aandringen op de bescherming van hun rechten, waaronder toegang tot medische zorg, familie en een advocaat...’

Ik hoop dat hier concrete invulling aan gegeven gaat worden!

Bronnen

https://www.theguardian.com/world/2026/jan/18/venezuela-opposition-what-next?

https://www.hrw.org/news/2026/01/07/venezuela-us-risks-rights-disaster

https://www.trouw.nl/opinie/jan-pronk-deze-wereld-vraagt-om-een-nieuwe-rechtsorde~b77f0504/ https://www.amnesty.nl/wat-we-doen/landen/mensenrechten-nederland https://www.thenewhumanitarian.org/opinion/2026/01/19/israel-suspension-gaza-aid-ngo-deadly-consequences

https://www.theguardian.com/us-news/ng-interactive/2026/jan/04/ice-2025-deaths-timeline https://www.hrw.org/news/2020/12/14/us-sanctions-international-criminal-court