Kun je erbij blijven?

Wie ooit voor trauma, traumatische ervaringen of PTSS is behandeld, zal bij deze vraag aan een EMDR balkje denken. Trauma's zorgen ervoor dat herinneringen ondraaglijk zijn. Je hoeft echter geen ervaring te hebben met trauma om te weten hoe ongecontroleerd herinneringen boven kunnen komen. Het ene moment hang je met je neus boven een pan Basmati rijst in Utrecht, het volgende moment sta je op een bruiloft in India. Heeft er iemand rollade gemaakt op een feestje; zit je ineens aan tafel bij je oma, die al vijftien jaar dood is.

Wie een trauma heeft opgelopen, raakt van situaties of gebeurtenissen die herinneringen oproepen, ontregeld. De vraag 'kun je erbij blijven?' gaat over het kunnen verdragen van herinneringen. Kun je de beelden ophalen in je hoofd zonder dat je hartslag omhoog gaat of je wegkruipt in je eigen hoofd.



Dezelfde vraag kun je je ook stellen bij het ongemak van een ander. Tijdens een coaching training, die ik eerder dit jaar volgde, werd de vraag ook vaak gesteld. Wanneer iemand verdriet of boosheid toont, zijn we vaak geneigd om dat zo snel mogelijk op te lossen. Even met een bezem erlangs, stofdoekje erover en hopla; verdriet weg, boosheid weg en weer door. Alleen zijn emoties vaak niet zo makkelijk weg te dweilen en te vegen.

Wil je iemand echt helpen, dan zul je erbij moeten blijven en daar komt die vraag dan weer om de hoek kijken; kún je er ook bij blijven? Kun je stil zijn, wachten tot iemand uitgepraat en uitgesnikt is, kun je iemand aankijken en meegaan naar waar de echte pijn zit?

Doemscrollend op Instagram, komt deze vraag weleens bij me op in een andere context. Ik kan vele voorbeelden noemen, maar laat ik een recente pakken; ik kwam een filmpje tegen van kolonisten op de Westbank, die Palestijnen van hun land en hun boerderij verdrijven. Nadat de mensen de boerderij al verlaten hadden, bleef het geweld en de vernietiging doorgaan. Op een gegeven moment zie je hoe een man schapen oppakt en neergooit op een betonnen vloer en daarna een schaap dat al op de grond ligt met een steen begint te slaan; blinde nietsontziende agressie. 

Als ik de genocide in Gaza voorbij zie komen op mijn kleine schermpje, zou ik soms ieder filmpje willen delen. Als iedereen dit weet, dan zullen we er toch wel alles aan doen om het te stoppen, denk ik dan? Maar om het te weten, moet je erbij kunnen blijven. Dit filmpje was zo heftig, dat ik er zelf ook van weg wilde. Ik twijfelde of ik het zou delen. Ik deed het niet.

Ik denk regelmatig met dingen die ik zie; als ik iets deel dat zo ongemakkelijk is dat niemand erbij kan blijven, dan bereik ik nog niks. Dat is meteen ook de moeilijkheid van aandacht vragen voor menselijk leed. Dit is een voorbeeld van een filmpje, maar zo zijn er talloze voorbijgekomen op mijn scherm, die om precies deze reden ook niet in mijn stories terecht kwamen.

Ik geloof dat de meeste mensen goede mensen willen zijn. Het is door velen wetenschappelijk vast gesteld dat dat zo is en het is de hoop waaraan ik me dagelijks vastklamp in deze tijd. Maar ik geloof ook dat de vraag 'kun je erbij blijven' voor de meeste mensen veel te laat gesteld wordt. Velen van ons groeien op met het idee dat minder emoties altijd de betere hoeveelheid emoties is. Mannen mogen niet verdrietig zijn, vrouwen mogen niet boos zijn en bang mag niemand zijn. Het gevolg is dat we er vaak niet heel goed bij kunnen blijven. Niet als iemand verdrietig is en troost nodig heeft, niet als iemand boos is en erkenning nodig heeft en al helemaal niet als mensen met ons belastinggeld worden uitgemoord. Dan gaan velen op een nieuwsdieet.

Of het nu je eigen emoties zijn, die van je partner, vriend, vriendin, familielid of van iemand waarvan je tegen jezelf kunt zeggen dat die zich 'ver weg' bevindt; je kunt er wel van weg gaan, maar daarmee is het nog niet weg.