Wat zeggen de partijen over jouw reproductieve rechten?

Een paar weken terug, stuitte ik op Instagram op de podcast Over tijd, van Carolien Borgers over het invriezen van eicellen. In de podcast spreekt ze verschillende mensen, die de behandeling hebben ondergaan en ze spreekt met gynaecologen in Nederland en België.

Drie dingen bleven nogal rondzingen in mijn hoofd:

1. Er zijn anno 2025 nog steeds zoveel taboes rondom vrouwen en vruchtbaarheid en er zijn nog steeds zoveel dingen, die ons niet verteld of geleerd worden over onze lichamen.

2. Jaarlijks gaan duizenden Nederlanders voor vruchtbaarheidszorg de grens over naar België.

3. Seksisme tiert nog welig in de Nederlandse zorg en het beleid.

Redenen genoeg waarom dit onder de aandacht van politieke partijen zou moeten staan, dacht ik. Zo vlak voor de verkiezingen leek het mij interessant om de partijprogramma’s erop na te slaan, maar wat blijkt: dit is een enorme blinde vlek.

Ik heb deze blog ingedeeld in een aantal hoofdstukken;

1. Waarom is het belangrijk?

2. Wat zeggen politieke partijen?

3. Waar kan ik opletten bij het stemmen?

4. Bronnen

De politieke partijen die ik heb meegenomen zijn:

BBB

Bij1

CDA

D66

DENK

FVD

GLPVDA

JA21

NSC

PvdD

PVV

Volt

VVD

SGP heb ik weg moeten laten, omdat hun partijprogramma niet beschikbaar was op zondag toen ik het nog door wilde spitten. Dat zij geen vrouwen op hun lijst zetten en momenteel actief campagne voeren tegen het recht op abortus zegt echter al veel en misschien zelfs genoeg.

Waarom is het belangrijk?

Deze blog is geen kieswijzer en persoonlijk laat ik andere thema’s zwaarder meewegen in mijn keuze voor 29 oktober. Ik geef dit overzicht vooral om iets te doen aan de enorme blinde vlek op het vlak van voortplantingsrechten, vruchtbaarheid en wensouders. Voor LHBTQIA+ mensen of alleenstaande wensvaders is veel zorg nog steeds oneerlijk geregeld en voor heterostellen en andere stellen met vruchtbaarheidsproblemen zijn in België meer onderzoeken en behandelingen beschikbaar. Naast mogelijkheden verruimen op het vlak van diagnostisch onderzoek en vruchtbaarheidsbehandelingen, is er ook nog een wereld te winnen op het vlak van informatie. Vrouwen blijken vaak erg laat te zijn met nadenken over vruchtbaarheid en pas bij een gynaecoloog te komen als er al een crisis is. Ik zal in een latere blog focussen op wat er nu allemaal ontbrak in de partijprogramma’s, want aan heel veel dingen is gewoon niet gedacht door partijen.

Een kinderwens is een existentiële wens en voortplanting is niet voor niets een mensenrecht. Het feit dat mensen nu vaak voor vruchtbaarheid gebruik maken van zorg over de grens en van zorg die niet vergoed wordt, creëert bovendien een verschil in kansen tussen mensen met hogere en lagere inkomens of met opleidingsachtergrond in sectoren met meer of minder baankansen en flexibiliteit. Mensen van kleur worden waarschijnlijk nog iets harder geraakt, omdat zorgdiscriminatie hen hierin twee, drie of vier keer kan raken.

Het lijkt wellicht een thema dat vooral relevant is voor mensen die nu moeite hebben met het krijgen van een kind, of voor LHBTQIA+ mensen, die bijvoorbeeld een kind willen na een transitie of als mannen- of vrouwenstel. Het gaat echter over de hele maatschappij; voor jonge vrouwen is het belangrijk omdat ze kennis nodig hebben van hun reproductieve gezondheid om regie te kunnen pakken en meer keuzevrijheid te kunnen ervaren dan generaties voor hen. Voor jonge hetero mannen is het belangrijk omdat ze misschien met die vrouwen ooit een gezin willen. Voor ouderen is het van belang vanwege de vergrijzing. In een land waar mensen weinig kinderen krijgen en in een land waarin vrouwen op steeds latere leeftijd kinderen krijgen waardoor ze vaker problemen zullen ervaren met vruchtbaarheid lijkt mij dat deze existentiële wens een agenda punt zou moeten zijn.

Historisch gezien is vrouwen altijd van alles opgelegd en worden er vooral verantwoordelijkheden bij vrouwen gelegd (voor het krijgen van kinderen en gezinsplanning, niet of juist wel zwanger worden) en weinig vrijheden (recht op abortus, gratis anticonceptie, keuzes zoals eicellen invriezen). Verantwoordelijkheden voor anticonceptie zouden door mannen en vrouwen gezamenlijk gedragen moeten worden en vrouwen moeten zoveel mogelijk regie hebben over hun eigen lichaam en waar mogelijk keuzes moeten hebben op het vlak van voortplanting.

Wat zeggen politieke partijen?

Mijn seksuele voorlichting in de jaren ’00 van deze eeuw bestond vooral uit de thema’s: hoe voorkom ik een SOA, en hoe voorkom ik een zwangerschap. Helaas komen veel partijen nog steeds niet veel verder dan deze thema’s waar we het hebben over seksuele gezondheid. De rechten van wensouders, zijn sterk onderbelicht in de partijprogramma’s.

In het overzicht wordt dit meteen duidelijk; aan abortus en anticonceptie is door velen wel gedacht. Seksuele voorlichting is vaak ook nog wel meegenomen, hoewel niet altijd inclusief of bevorderend voor het beschermen van kinderen of het geven van regie aan jongeren (volwassenen in spe) over hun lichamen. In een latere blog zal ik aandacht besteden aan wat nog meer in dit overzicht had kunnen of moeten staan en wat onder de aandacht van politici zou moeten komen.

Bij het overzicht zijn de volgende dingen belangrijk op in acht te nemen:

- De behandeling met de abortuspil is sinds 1 januari 2025 reeds via de huisarts te verkrijgen. Partijen voelen zich dus wellicht niet genoodzaakt dit nog eens te noemen in het programma.

- Niet alle partijen, die erkennen dat de medische wetenschap nu sterk is gefocust op mannenlichamen, erkennen ook dat de aandacht verder verbreed moet worden dan mannen en vrouwen (naar bijvoorbeeld mensen van kleur of transgenders).

- Punten die maar door 1 partij zijn aangedragen heb ik niet meegenomen in dit overzicht, maar kun je beneden lezen.

Opmerkingen bij een aantal partijen

Ik ga niet alle partijen langs, maar benoem alleen wat mij nog noemenswaardig lijkt.

In het programma van Volt is aan veel gedacht. Zij noemen bijvoorbeeld expliciet de volgende punten in toevoeging op het overzicht met betrekking tot LHBTQIA+ ouderschap:

- Ivf-behandelingen worden vergoed en toegankelijk voor alleenstaande vrouwen en lesbische stellen

- De erkenning van transouderschap wordt wettelijk vastgelegd.

Het noemen van rouwverlof na vroeg verlies in de zwangerschap vind ik ook een zeer waardevolle toevoeging en ik hoop dat andere partijen dit zullen overnemen. Het is nog altijd een enorm taboe. Ruimte geven aan verdriet kan zoveel leed verzachten, dus een pluim voor Volt.

Er komen duidelijke richtlijnen en regelingen voor rouwverlof na vroeg verlies in de zwangerschap. Ongeveer een op de vijf zwangerschappen eindigt vroeg, maar verlof is nu wettelijk pas mogelijk na 24 weken. Rouwverlof voorkomt dat het verdriet van ouders tot een ziekmelding leidt, het verkleint de kans op angststoornissen en depressie en het biedt duidelijkheid voor zowel werknemers als werkgevers.

De PVV komt in bovenstaand overzicht niet voor. Ik ben hun partijprogramma langs gegaan op dezelfde manier als ik bij de andere partijen heb gedaan. De PVV gebruikt vrouwenrechten en homorechten (expliciet alleen homoseksuelen, want de rest van de LHBTQIA+ gemeenschap bestaat in dit partijprogramma niet) alleen als een stok om nieuwkomers/mensen van kleur/met migratieachtergrond/moslims mee te slaan. Ik heb ze niet op een visie op reproductieve zorg kunnen betrappen. Doelbewust doen ze alsof ze het verschil tussen transmannen en transvrouwen niet begrijpen, zodat het lijkt alsof er mannen zijn die ‘toegang tot vrouwentoiletten’ eisen. Voor iedereen die deze partij overweegt, doe dit land een lol en lees hun partijprogramma. Denk je echt dat mensen van kleur of met een migratie achtergrond de oorzaak zijn van alles dat slecht geregeld is in Nederland? Alleen dan zou je op deze partij moeten stemmen en sorry but not sorry: dan ben je dus echt racistisch.

Ik ga hier verder geen woorden meer aan vuil maken. Deze partij is dit land onwaardig.

Het partijprogramma van BBB blijft vaag over abortus en afgezien daarvan wordt alleen genoemd dat men tegen gebruik van embryo’s voor wetenschappelijk onderzoek is. In België wordt dit bijvoorbeeld wel gedaan voor onderzoek naar vruchtbaarheid.

Uit het BBB programma:

Abortus is een belangrijk recht en moet veilig en toegankelijk zijn voor vrouwen, maar er moet niet lichtzinnig mee omgegaan worden. Hierbij vinden we ook het ongeboren leven belangrijk. Daarom willen we dat er zorgvuldig gekeken wordt naar de termijnen en nieuwe ontwikkelingen. Daarnaast willen we extra aandacht besteden aan de preventie van ongewenste zwangerschap.

Opvallend in het partijprogramma van DENK is hun standpunt over seksuele vorming in het onderwijs.

Ouders die niet willen dat hun kind blootgesteld wordt aan geseksualiseerd materiaal en dit nadrukkelijk zelf met hun kind willen bespreken, krijgen hiertoe de mogelijkheid en worden beter betrokken bij de besluitvorming.

Als ouders nalaten hun kinderen voldoende voor te lichten, kunnen kinderen niet leren over wat seksueel misbruik is. Voor kinderen is het al moeilijk genoeg te herkennen wanneer zij worden misbruikt. Dit is dus een zeer gevaarlijk standpunt. Ook als niet het ergste aan de hand is en deze kinderen thuis niet worden misbruikt, hebben jongeren informatie nodig om regie te kunnen hebben over hun lichaam en over de keuzes die zij hebben voor hun seksuele en reproductieve gezondheid. Hen afhankelijk maken van ouders, sociale media en internet, lijkt mij zeer onwenselijk en nogmaals: gevaarlijk.

Fertiliteitszorg komt in het programma van JA21 niet voor. Over sommige dingen wordt net als bij BBB vaag gedaan, zo staat er bijvoorbeeld;

Het recht op abortus is een belangrijk vrouwenrecht waar wij niet aan willen tornen. Door ingrijpende en snelle medisch-wetenschappelijke ontwikkelingen neemt de levensvatbaarheid van het ongeboren kind sterk toe en zal het waarschijnlijk ook blijven toenemen. Het is daarom belangrijk om het maatschappelijk debat over de abortustermijn te blijven voeren.

Wat wil men zeggen met die laatste zin? De LHBTQIA+ gemeenschap hoeft voor haar zorgen ook niet bij deze partij te zijn. Ze komen er eigenlijk niet in voor, behalve natuurlijk in deze zin:

De islamitische cultuur kent nu eenmaal schadelijke opvattingen over vrouwen, homoseksuelen en joden.

En minder direct hier:

Tegelijkertijd moet de school niet een ideologisch opvoedingsinstituut zijn met verplichte indoctrinatie over seksualiteit, religie en normen en waarden. Woke moralisme en verplicht moskeebezoek is aan JA21 niet besteed.

Wat wordt verstaan onder ‘woke moralisme’ wordt niet verteld en volgens mij is niemand een voorstander van ‘verplichte indoctrinatie over seksualiteit’ als je het zo op schrijft. Echter door het zo op te schrijven zonder het betekenis te geven laat men essentiële zaken weg. Daarom heb ik hen ook bij ´beperkende seksuele voorlichting´ geschaard.

De zogenoemde woke-beweging en organisaties als Extinction Rebellion bezondigen zich daar regelmatig aan, en bezetten en vernielen bijvoorbeeld snelwegen en universiteiten en maken bijeenkomsten van andersdenkenden feitelijk onmogelijk.

Het woord feitelijk is hier feitelijk erg misplaatst. JA21 komt op mij over als een partij die oude PVV wijn in nieuwe fatsoenszakken probeert te stoppen, maar het uitsluiten van mensen op basis van hun huidskleur, afkomst, of seksualiteit is nooit fatsoenlijk.

De VVD heeft echter wel een extraatje op het vlak van de vruchtbaarheidszorg. Naast de maatregelen in het overzicht, zijn ze ook voor het uitbreiden van de embryowet:

We steunen het voorstel om het mogelijk te maken dat een embryo voor medisch-wetenschappelijk onderzoek niet 14, maar 28 dagen buiten het menselijk lichaam in leven mag blijven. Dit heeft als doel om met name de fertiliteitszorg te verbeteren, waardoor ongewenste kinderloosheid zoveel mogelijk voorkomen wordt.

D66 noemt ook 'Ruimte voor verantwoord embryo-onderzoek,' maar maakt dat helaas niet specifieker dan dat. Het lijkt er in ieder geval op dat ze openstaan voor de verruiming van onderzoeksmogelijkheden.

Waar kan ik op letten bij het stemmen?

Aangezien veel partijen weinig duidelijke standpunten innemen op het vlak van fertiliteitszorg is het handig om te kijken naar partijen die:

- Een sterke agenda hebben tegen alle vormen van discriminatie.

- Marktwerking in de zorg willen verminderen of verwijderen, zodat jouw kinderwens niet afhangt van iemands bottom line.

Terwijl verworven rechten onder druk staan, wordt aan het uitbreiden van onze vrijheden op het vlak van reproductieve gezondheid bijna niet gedacht. We hebben nog een lange weg te gaan voordat we echte regie hebben over onze lichamen en onze keuzes. Dus: ga stemmen de 29^ste en laat je favoriete politici weten hoe je over fertiliteitszorg en reproductieve rechten denkt!

< Ouder bericht

Nieuwer bericht >

Kun je erbij blijven?

door Nelle Kooren • 21 december 2025

Over trauma, empathie en de vraag die centraal staat: kun je erbij blijven? Van persoonlijke herinneringen tot menselijk leed op sociale media. Over het belang van aanwezig blijven bij ongemak.

Een vrouw met lang bruin haar lacht, terwijl ze buiten staat bij het water en een bakstenen muur.

Welkom in mijn verhaal

door Nelle Kooren • 11 december 2025

Over twijfel, moed en het manuscript dat klaar ligt om de wereld in te gaan. Lineair Dalend is fictie, maar het verhaal mag gelezen worden.

Meer posts